W III wieku p.n.e., władzę w Chinach sprawował pierwszy cesarz z dynastii Qin. Zjednoczył on ziemie północnych Chin, a także stworzył nowy system monetarny. Zdając sobie sprawę, że pełna integracja tych terenów będzie możliwa tylko pod warunkiem integracji politycznej i monetarnej, wprowadził nową walutę, definiując rozmiar monet oraz ich wygląd. Monety były wykonane z brązu, a charakteryzowały się kwadratowym otworem na środku (zapewne stąd wziął się projekt naszej lustrzanki z okazji igrzysk w Pekinie). Monety z II-III w. p.n.e. wyglądały następująco:
Wyznaczony wówczas standard obowiązywał później niemal we wszystkich krajach azjatyckich. Początki monet japońskich to VII-VIII w. naszej ery. Wówczas czerpiąca bogato z kultury chińskiej Japonia zaczęła bić monety (po japońsku Sen) srebrno-miedziane, zachowując charakterystyczny otwór i prawie całkowicie kopiując wzór chiński, wykorzystywany od początku panowania dynastii Tang (od 618 roku). Początkowo ludzie nie byli chętni do stosowania monet, dlatego władze musiały zachęcać ich do tego poprzez nakazy używania monet w transakcjach w kraju oraz nagradzaniu tych, którzy oszczędzali największe sumy.
Moneta chińska Kai Yuan Tong Bao:
Moneta japońska Wado Kaichin:
W kolejnych latach niewiele się zmieniało. Japoński system monetarny nadal oparty był na miedzi, a wygląd monet w zasadzie nie ewoluował. Niestety, stopniowo wyczerpywały się pokłady miedzi i władze nie były w stanie bić monet o takiej samej jakości jak dawniej. Psucie monet poprzez zmniejszanie w nich ilości miedzi doprowadziło do znacznej deprecjacji waluty. Pod koniec X wieku udział pieniądza w obrocie spadł drastycznie, a słabość panującej dynastii tylko pogłębiła ten proces. Poniżej monety z okresu do X w.
Moneta Man’nen Tsuho (760r.):
Moneta Nyoyaku Shimpo (859r.):
Moneta Kengen Taiho (958r.):
Wraz z końcem X wieku skończyła się era pieniądza japońskiego. Aby zaspokoić rosnące zapotrzebowanie na pieniądz w gospodarce, monety były „importowane” z Chin. Oczywiście w wyglądzie monet niewiele się zmieniło. Monety chińskie zdominowały Japonię aż do XVII wieku. System pieniężny nadal oparty był na miedzi. Zaprzestano całkowicie bicia monet państwowych, emitowano jedynie prywatne monety. Były one niezbędne, ponieważ rosnące zapotrzebowanie na pieniądz gotówkowy nie było zaspokajane przez monety chińskie. Emitowane wówczas monety Schichusen i Toraisen również były akceptowane, w pewnym momencie zaczęły nawet wypierać chińskie. Wieki XIV-XVI to okres rozwoju tych monet, jednak zaprzestano ich emisji. Pod koniec XVI wieku, monety Schichusen i Toraisen były tak zniszczone przez długą obecność w obiegu, że ich wizerunki były bardzo trudno rozpoznawalne. Fakt niespotykany – używano monet tak długo, aż się zużyły! Wówczas monety te zaczęły być nazywane „Bitasen” (złe monety) i przestały być akceptowane w transakcjach. Poniżej kilka monet chińskich z okresu XI-XVII w. oraz monety japońskie Schichusen i Toraisen.
Monety chińskie w Japonii XI-XVII w.:
Huang Song Tyan Bao:
Xi Ning Yuan Bao:
Yong Le Tong Bao:
Yuan You Tong Bao:
Monety japońskie w tym okresie:
Schichusen:
Toraisen:
W XVI wieku pojawiło się w Japonii coś niespotykanego – monety bez otworu. Nie był to ich jedyny wyróżnik. Charakteryzowały się tym, że były wykonane ze złota aby obsłużyć duże transakcje. Emitentem tych monet był pan Takeda, władca prowincji Kai, bogatej w złoża złota. Monety dzieliły się następująco:
1 ryo=około 15g złota
1 bu=1/4 ryo
1 shu=1/4 bu
1 shuchu=1/2 shu
1 itome=1/2 shuchu
1 koitome=1/2 itome
1 koitomechu=1/2 koitome
A dla przykładu, moneta o nominale 1 ryo:
Epoka Edo
W 1590 roku władzę nad Japonią przejął Toytomi Hideyoshi. Rozpoczął on emisję złotych monet Oban, będących równowartością 10 ryo. Poniżej moneta Oban z 1601 roku – długość 17cm, szerokość 10cm:
Szogun Tokugawa wprowadził nowy system monetarny, opierający się na trzech metalach – złocie, srebrze i miedzi. Wartość monet odzwierciedlała waga kruszcu zawartego w danej monecie. Co ciekawe, każdy kruszec miał osobny system, tzn. monety dzieliły się na mniejsze nominały tylko w obrębie jednego kruszcu, natomiast wymiany monet między kruszcami nie miały ustalonego stałego parytetu – kursy metali wahały się i były płynne, tak więc już wówczas można było nieźle zarobić na krótkoterminowej spekulacji. Wschodnia Japonia korzystała raczej z monet złotych, natomiast zachodnia część stosowała monety srebrne. Aby upłynnić wymienialność dwóch jednocześnie funkcjonujących walut, powstały specjalne urzędy (Ryogae sho), w których ważono monety i wymieniano je na równoległą walutę po kursie dziennym.
Utarł się wtedy nowy kształt monet. Zamiast okrągłych z otworem, normą były monety owalne, ewentualnie prostokątne. Nowy porządek monetarny obowiązywał do XIX wieku. Ciekawostką może być fakt, że monety były pakowane w większe paczki, którymi płacono przy większych transakcjach. Daje tu znać o sobie japońskie zaufanie, ponieważ przy wiarygodnym partnerze handlowym nikt nie śmiał rozpakować paczki w celu sprawdzenia zawartości, tak więc paczka mennicza mogła bardzo długo wędrować w obiegu. Poniżej zdjęcie takiej właśnie paczki oraz złotego Oban’a z 1860 roku. Jak widać, niewiele zmieniło się w ich wyglądzie przez całą epokę, zwaną epoką Edo.
Oban z 1860 roku:
Paczka mennicza:
Poniżej pokazane są srebrne monety z epoki Edo. Kształt jest zbliżony do tego w monetach złotych:
Hozi Chogin
Shinbuzi Chogin
Era jena
W 1871 roku, podczas restauracji Meiji przeprowadzono nową reformę monetarną, wprowadzając walutę w stylu europejskim – jena. Wygląd monet bardzo przypominał europejskie odpowiedniki, co jest świetnym wyznacznikiem wydarzeń tamtej epoki i reform, które zostały wdrożone aby uczynić z Japonii państwo zorganizowane w sposób zachodni. Przede wszystkim pieniądz został bardzo uproszczony. Wprowadzono system dziesiętny w podziale waluty – obowiązywał jen, dzielący się na sen, który dzielił się na rin. Waluta od początku oparta była na złocie i srebrze. Początkowo miała być oparta wyłącznie na złocie, jednak niektóre państwa – partnerzy handlowi Japonii – miały system oparty na srebrze, więc wystąpiłyby komplikacje w rozliczeniach. Jen został zdefiniowany jako jedna uncja trojańska srebra (24,26g) lub 1,5g złota. Poniżej moneta złota o nominale 20 jenów.
Po II wojnie światowej kurs jena został sztywno związany z dolarem, tak jak większość walut na świecie, będących uczestnikami Bretton Woods. Monety japońskie nie zmieniły się od tego czasu, moneta 5 jenów pozostaje bez zmian od 1949 roku. Era jena to już w dużej mierze era banknotów, nie monet.
Na koniec dzisiejsze jeny:
Źródła:
1. http://www.boj.or.jp
2. www.mint.go.jp
3. www.commons.wikimedia.org
Autor: zebro.
Kopiowanie tylko za zgodą portalu MonetyNews.pl
