Awers – Główna strona monety lub medalu, a więc strona, na której widnieją najczęściej „dane” emitenta. Bywa na niej portret, imię lub herb emitenta (właściciela regale menniczego). W przypadku współczesnych monet polskich awersem jest strona z godłem państwa oraz nominałem. Na banknotach strona główna zawierać musi nazwę emitenta i podpisy odpowiedzialnych osób.
Bilon – pieniądz w postaci monet o niskich nominałach.
CertiCard - specjalnie zabezpieczone plastikowe opakowanie, w którym sprzedawane są monety uncjowe ( mp. Bieliki ).
Data emisji – rok, bądź dokładna data wydania monety bądź banknotu.
Destrukt – uszkodzona moneta podczas procesu produkcji. Destrukty powstają na przykład przez uszkodzenie stempla, bądź krążka monety. Wyróżniamy tzw. odwrotki, końcówki blachy, niedobicia, podwójne bicie, pęknięcie bądź przesunięcie stempla itd.
Emitent (wydawca) – władza zwierzchnia państwa bądź bank emisyjny, który wydał daną monetę czy banknot np. Narodowy Bank Polski.
Falsyfikat ( Fals ) – podrobiony banknot lub moneta, imitacja, fałszerstwo.
Grading – proces potwierdzenia autentyczności monety wraz z określeniem stanu zachowania monety oraz opakowaniem w pudełko tzw. slab, trumienkę. Firmy gradingowe to NGC, PCGS oraz polskie firmy GCN, PCG.
Holder – jest to opakowanie papierowe mające chronić monetę przed czynnikami zewnętrznymi. Na środku holdera, jest wizjer – specjalna folia, która umożliwia oglądanie awersu i rewersu monety.
Karaty – jednostki masy używane w jubilerstwie. 1 karat = 0,2 grama. Posługujemy się karatami dla określenia zawartości czystego kruszcu w stopach. 1 karat to 1/24 zawartości kruszcu w stopie. Złoto 24 karatowe to złoto absolutnie czyste bez domieszek o próbie 999.
Klipa – nieokrągła moneta (głównie kwadratowa). Monety takie wybijano już od starożytności, w XV-XVI wieku nazwa dotyczyła monet zastępczych, głównie oblężniczych, wykonanych prymitywnymi środkami w prowizorycznej mennicy. Od XVII w. w formie kwadratów wybijano głównie monety pamiątkowe.
Legenda – słowa, skróty umieszczone na monecie.
Jednostka monetarna – nazwa pieniądza (waluty) obowiązującego w danym państwie. Współcześnie w prawie wszystkich państwach świata istnieje tylko jedna podstawowa jednostka monetarna oraz jednostka mniejsza (prawie zawsze jest to jedna setna, rzadko tysięczna), a wszystkie banknoty i monety są wielokrotnościami tych jednostek. W dawnych czasach jednak często w obiegu było nawet do kilkudziesięciu różnych jednostek monetarnych, o dowolnych przelicznikach.
Mennica – wytwórnia monet, medali, orderów, stempli, obecnie także zakład przetwórstwa metali szlachetnych.
Moneta bimetaliczna – moneta wykonana z dwóch różnych metali lub stopów, połączonych ze sobą mechanicznie np. nasza obiegowa moneta o nominale 2 zł lub 5 zł.
Moneta kolekcjonerska – moneta wybijana w znacznie mniejszych ilościach niż monety obiegowe, przeznaczona na rynek kolekcjonerski. Zalicza się tu również monety bite masowo z napisem PRÓBA oraz lustrzanki. Ceny tych monet od początku przewyższają ich nominał, co automatycznie powoduje, iż taka moneta nigdy nie trafia do obiegu.
Moneta obiegowa – to moneta wybijana w masowych ilościach przeznaczona jako środek płatniczy powszechnego obiegu.
Moneta okolicznościowa – moneta o nakładzie zbliżonym do obiegowego, lub nieco mniejszym, lecz wybijana tylko 1 raz, bez powtórnej emisji w kolejnych latach.
Moneta platerowana – moneta pokryta na zewnątrz cienką warstewką kruszcu lub metalu, który osłania rdzeń monety.
Moneta próbna - moneta wybijana w bardzo małych ilościach (do kilku tysięcy szt.) posiadająca najczęściej oznaczenie „PRÓBA”, często bita z innego materiału niż późniejsza moneta masowej produkcji.
NGC – Numismatic Guaranty Corporation – firma zajmująca się wyceną monet, założona w 1987 r. z siedzibą główną w Sarasota na Florydzie. Usługa polega na przesłaniu monety niezależnemu przedsiębiorstwu, które za opłatą dokonuje potwierdzenia autentyczności oraz określenia stanu zachowania.
Nominał - wartość monety lub banknotu. Nominał zwykle widnieje na rewersie monety.
Numizmatyka – Nauka pomocnicza historii badająca monety i niemonetarne środki płatnicze jako źródła historyczne w aspektach gospodarczym, technicznym, politycznym, artystycznym i kulturowym. W rozumieniu potocznym numizmatyka to dziedzina kolekcjonerstwa, której obiektem zainteresowań są monety i banknoty – niekiedy nie mające charakteru obiegowego monety kolekcjonerskie i próbne, a przypadku banknotów tzw. Specimeny.
Oksydowanie – jest to proces pokrywania powierzchni metali warstewką ich tlenków (przeciw korozji lub dla ozdoby). Przykładem monet oksydowanych jest srebrny Szlak bursztynowy, Kolędnicy, Zamek w Malborku, lub 30 rocznica Grudnia ’70.
Patyna – produkt korozji atmosferycznej i jej stopów w dostatecznie wilgotnym powietrzu. Jest to warstewka tlenków koloru od jasnozielonego do szarozielonego. Jej głównym składnikiem przy czystej atmosferze jest zasadowy węglan miedzi, natomiast w otoczeniu atmosfery przemysłowej, zawierającej dwutlenek siarki, towarzyszy jej zasadowy siarczan miedzi.
Patyna jest powłoką trwałą, jako ostatni etap procesu korozji. Przedtem czyste powierzchnie metalu pokrywają się najpierw czarnym tlenkiem miedzi, i to on z czasem przechodzi w trwałą patynę.
PCGS – Professional Coin Grading Service – firma zajmująca się wyceną monet. Usługa polega na przesłaniu monety niezależnemu przedsiębiorstwu, które za opłatą dokonuje potwierdzenia autentyczności oraz określenia stanu zachowania.
Próba – zawartość czystego kruszcu w monecie.
Rant – Boczna strona monety zwana także obrzeżem.
Rewers – Odwrotna w stosunku do awersu strona monety lub banknotu, zawierająca przeważnie mniej ważne informacje – rozmaite motywy ikonograficzne, np. budowle, popiersia sławnych ludzi, itd.
Reszka – potoczne określenie rewersu.
Specimen – Angielskie słowo „specimen” tłumaczy się jako „wzór”. Taki napis jest drukowany w wersji dwujęzycznej „Wzór – Specimen” na wzorach banknotów produkowanych na potrzeby informacyjno-promocyjne, m.in. dla zagranicznych instytucji emisyjnych, instytucji zajmujących się zabezpieczeniami znaków pieniężnych oraz muzeów prowadzących działalność wystawienniczą. Ze względu na takie szczególne przeznaczenie specimenów NBP nie traktuje ich jako banknoty kolekcjonerskie, nawet w przypadku pojawiania się pojedynczych ich egzemplarzy na rynku kolekcjonerskim.
Stempel lustrzany – moneta wybita takim stemplem posiada idealnie wypolerowane (lustrzane) tło i matowy wizerunek. Stemplem lustrzanym bite są m.in. monety srebrne i złote kolekcjonerskie.
Stempel zwykły – monety wybita takim stemplem posiada matowe tło i wizerunek. Stemplem zwykłym bite są m.in. polskie obiegówki.
Stempel odwrócony ( potocznie Odwrotka ) – awers w stosunku do rewersu odwrócony o 180 stopni (do góry nogami). Monety wielu krajów bite są stemplem odwróconym ( np. USA ).
Skrętka – moneta, której awers w stosunku do rewersu jest odwrócony o jakiś kąt ( destrukt ).
Tampondruk – Technika druku, zaliczana jako pochodna druku wklęsłego, polegająca na nakładaniu farby drukarskiej (takiej samej jak w sitodruku lub częściej specjalnej do tampodruku) za pomocą miękkiego gładkiego stempla zwanego tamponem. Przez dobranie tamponu odpowiedniego kształtu możliwy jest nadruk na nierównych i nieregularnych powierzchniach.
Uncja – pozaukładowa jednostka masy, bądź objętości płynów stosowana w starożytnym Rzymie i krajach anglosaskich. 1 uncja masy (oz) = 1/16 funta = 28,35 g. Jedna uncja trojańska (jubilerska) (t oz) = 31,1035 g. Uncja trojańska jest najczęściej używana przy oznaczaniu masy monet.
Znak menniczy – znak na monecie, zwykle litera lub symbol, który identyfikuje mennicę w której dana moneta została wybita.
Znak wodny – jeden ze środków zabezpieczenia banknotów, zazwyczaj obrazek widoczny pod światło.
Skróty:
ø / śr. – średnica
Ag – srebro
Al – aluminium
Al-Mg – aluminium z magnezem
Au – złoto
Av. – awers – strona główna monety (można także spotkać mniej poprawną formę skrócenia w postaci: A.)
B – brąz
B-Al. – brązal
b.z. – bez znaku mennicy
b.n. – bez napisu
b.r. – bez roku (daty) wybicia
brakt. – brakteat
c.a. – cena amatorska
CuAl5Zn5Sn1 – stop Golden Nordic ( „Nordyckie Złoto”) – stop miedzi, aluminium, cynku i cyny opracowany specjalnie do wyrobu monet.
Cu – miedź
CuNi – miedzionikiel
den. – denar
din. – dinar
dol. – dolar
duk. – dukat
dwustr. – dwustronny
GN – patrz Golden Nordic.
fals. – falsyfikat
FB – fosforo brąz
Fe – żelazo
fen. – fenig
fr. – frank
gr – grosz
gr kor. – grosz koronny
guld. – gulden
hal. – halerz
kop. – kopiejka
kor. – koronny
L – stempel lustrzany
M- mosiądz
men. – mennica
Mg- magnez
MN – miedzionikiel
M-Mn – mosiądz manganowy
ND – brak daty na monecie
NG – patrz Golden Nordic
Ni – nikiel
Ns – alpaka
odm. – odmiana
Pb – ołów
Pt – platyna
Rv. – rewers – strona odwrotna monety (można także spotkać mniej poprawną formę skrócenia w postaci: R.)
rb – rubel
rbs – rubel srebrny
S – stal
Sn – cyna
st. – stempel
szel. – szeląg
szyl. – szyling
tal. – talar
wkl. – wklęsły
w.n. – wartość nominału
wyp. – wypukły
Zn – cynk
zw. – stempel zwykły
ŻN – żelazonikiel
Skróty tytułów częściej spotykanych czasopism numizmatycznych:
BN – Biuletyn Numizmatyczny, Warszawa
NN – Notae Numismaticae. Zapiski Numizmatyczne, Kraków
PiMMAiE (NK) – Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Seria Numizmatyczna i Konserwatorska, Łódź
PN – Przegląd Numizmatyczny, Gdańsk
Spr. Num. – Sprawozdania Numizmatyczne, Łódź
WN – Wiadomości Numizmatyczne, Warszawa
WNA – Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne, Kraków
Zap. Num. – Zapiski Numizmatyczne, Kraków, Lwów, Wrocław
Skróty nazw towarzystw numizmatycznych i domów aukcyjnych:
PTAiN – Polskie Towarzystwo Archeologiczne i Numizmatyczne
PTN – Polskie Towarzystwo Numizmatyczne
WCN – Warszawskie Centrum Numizmatyczne
GGN – Gdański Gabinet Numizmatyczny
PDA – Poznański Dom Aukcyjny
GDA – Gdański Dom Aukcyjny
WDA – Warszawski Dom Aukcyjny
Kopiowanie tylko za zgodą portalu MonetyNews.pl
